دو زانو است ، هم چنان كه در مقابلش « جذو » به معناى نشستن بر روى انگشتان پا است . و خطاب در آيه شريفه هر چند متوجه يك نفر است ، كه همان رسول خدا ( ص ) است ، و ليكن نه به عنوان اينكه رسول خدا ( ص ) است ، بلكه به عنوان كسى كه مىتواند ببيند ، پس خطاب به عموم بينندگان است . و منظور از اينكه فرمود : در آن روز هر امتى را به سوى كتابش مىخوانند ، اين است كه هر امتى در برابر نامه عملش قرار مىگيرد تا به حسابش رسيدگى شود . به شهادت اينكه دنبالش مىفرمايد « امروز جزاء داده مىشويد هر آنچه كرده‌ايد » . و معناى آيه اين است كه : تو و هر بيننده ديگرى مىبينيد هر امت از امتها را كه بر روى زانو مىنشينند ، به حالت خضوع و ترس ، و هر امتى به سوى كتاب مخصوص به خودش ، يعنى نامه اعمالش دعوت مىشود ، و به ايشان گفته مىشود : امروز به عنوان جزاء ، همانهايى به شما داده مىشود كه انجام داده‌ايد . و از ظاهر اين آيه استفاده مىشود كه در روز قيامت علاوه بر نامه عملى كه فرد فرد انسانها دارند و آيه « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه وَنُخْرِجُ لَه يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاه مَنْشُوراً » « 1 » از آن خبر مىدهد ، هر امتى هم نامه عملى مخصوص به خود دارد . * ( « هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * در صحاح مىگويد : نسخ كتاب و انتساخ و استنساخ آن به يك معنا است . و كلمه « نسخه » اسمى است براى استنساخ شده از كتاب « 2 » . و راغب مىگويد : كلمه « نسخ » به معناى از بين بردن چيزى است به وسيله چيزى كه دنبال آن قرار دارد ، مانند از بين رفتن سايه به وسيله آفتاب ، و از بين رفتن آفتاب به وسيله سايه اى كه دنبالش مىآيد ، و از بين رفتن جوانى به وسيله پيرى ، كه به دنبالش مىآيد . تا آنجا كه مىگويد : و نسخ كتاب عبارت از آن است كه صورت آن كتاب را به كتابى ديگر منتقل سازى ، به طورى كه مستلزم از بين رفتن صورت اول نباشد ، بلكه صورتى مثل آن در ماده اى ديگر پديد آرى ، مانند نقش كردن خطوط يك مهر در مومهاى متعدد . و استنساخ به معناى پيشى گرفتن در نسخ چيزى است « 3 » . و مقتضاى آنچه وى نقل كرده اين است كه مفعول فعل استنساخ در عبارت : « من كتاب را استنساخ كردم » كتاب اصلى باشد ، كه از آن نسخه بردارى كرده‌ايم ، و لازمه اين

--> ( 1 ) سوره اسراء ، آيه 13 . ( 2 ) صحاح ، ماده « نسخ » . ( 3 ) مفردات راغب ، ماده « نسخ » .